Streszczenie wykonawcze Usłyszenie poważnej diagnozy często wywołuje nie tylko lęk, ale także stan poznawczego i emocjonalnego „zawieszenia”: szok, niedowierzanie, zaprzeczanie, gniew, poczucie niesprawiedliwości, smutek i niepewność co do przyszłości. Badania jakościowe i przeglądy systematyczne pokazują, że taka reakcja nie jest…
Streszczenie wykonawcze Neuroestetyka bada neuronalne podstawy doświadczenia estetycznego, czyli tego, jak mózg odbiera, wartościuje i przeżywa sztukę. Neuroplastyczność opisuje natomiast zdolność układu nerwowego do reorganizacji swojej struktury i funkcji pod wpływem doświadczenia, uczenia się, środowiska oraz uszkodzenia. Wspólny obszar obu…
Streszczenie wykonawcze Celem tego raportu jest przygotowanie rygorystycznego, opartego na dowodach szkicu artykułu blogowego dla rodzin, opiekunów i profesjonalistów o tym, jak rozmawiać z bliskimi osoby z otępieniem w sytuacjach codziennych, kryzysowych i decyzyjnych. Najważniejszy wniosek brzmi następująco: dobra rozmowa…
Streszczenie wykonawcze Biomarkery neurodegeneracji weszły w fazę bardzo szybkiej translacji klinicznej, ale nie wszystkie obszary dojrzały tak samo. Najbardziej zaawansowany ekosystem dotyczy choroby Alzheimera: wytyczne z lat 2024–2025 wprost włączają biomarkery krwi, PMR i PET do nowoczesnej ścieżki diagnostycznej, a w…
Streszczenie wykonawcze Narastające dowody wskazują, że neurozapalanie (utrwalona, nieprawidłowo regulowana odpowiedź immunologiczna ośrodkowego układu nerwowego) nie jest wyłącznie „towarzyszem” neurodegeneracji, lecz współtworzy środowisko sprzyjające uszkodzeniu synaps i neuronów, nasileniu patologii białkowych oraz dysfunkcji bariery krew–mózg. Kluczowe elementy tej reakcji obejmują…
Streszczenie Neurogeneza w mózgu dorosłych ssaków – rozumiana jako powstawanie nowych neuronów z komórek macierzystych/progenitorowych i ich dojrzewanie oraz integracja w sieci neuronalne – jest zjawiskiem dobrze udokumentowanym u wielu gatunków zwierząt, przede wszystkim w hipokampie (zakręt zębaty, strefa podziarnista…
Streszczenie wykonawcze Mitochondria odgrywają kluczową rolę w starzejącym się mózgu i patogenezie chorób neurodegeneracyjnych (Alzheimer, Parkinson, ALS, Huntington). Procesy mitochondriów – generacja ATP, buforowanie Ca²⁺ i regulacja apoptozy – ulegają zaburzeniu wraz z wiekiem, co prowadzi do spadku OXPHOS, wzrostu…
Wprowadzenie Leki mające działać w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN) muszą pokonać wyjątkowo restrykcyjną barierę krew–mózg (BBB, ang. blood–brain barrier). BBB stanowi półprzepuszczalną granicę między krążeniem ogólnym a tkanką nerwową, która chroni mózg przed toksynami i patogenami. Niestety ta sama bariera silnie…
Wprowadzenie 3-Fenylopropionamid (czyli amid kwasu 3-fenylopropionowego) stanowi atrakcyjny szkielet chemiczny w projektowaniu nowych leków. Struktura ta składa się z pierścienia benzenowego połączonego dwuatomowym łącznikiem z grupą karboksamidową. Dzięki plastyczności chemicznej możliwe są liczne modyfikacje – np. podstawienie przy atomie w…
Wprowadzenie Neurodegeneracja w chorobach takich jak choroba Alzheimera (AD), choroba Parkinsona (PD) czy stwardnienie zanikowe boczne (SLA) wiąże się z postępującą utratą neuronów i funkcji mózgu. Wobec ograniczeń terapii objawowych, rośnie zainteresowanie podejściami neuroprotekcyjnymi – czyli takimi, które chronią neurony…